AMERYKA PÓŁNOCNA geopolityka i geografia

AMERYKA PÓŁNOCNA geopolityka i geografia

Kontynent na półkuli zachodniej, północna część Ameryki. Od zachodu Amerykę Północną oblewa Ocean Spokojny od wschodu i północy Ocean Atlantycki z Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim na południu oraz Morzem Arktycznym na północy, na południu łączy się z Ameryką Południową, na północnym zachodzie oddzielony od Azji Cieśniną Beringa, część Ameryki Północnej, między przesmykami Tehuantepec i Panamskim, stanowi Amerykę Centralną, która z Antylami i Bahamami tworzy Amerykę Środkową. Ameryka Północna na południu od granicy Meksyku z USA wchodzi w skład Ameryki Łacińskiej. Skrajnymi punktami lądowej części Ameryki Północnej są: przylądek Murchisona 71°58-N, Mariato 7°12-N, Księcia Walii 168°05’W, Saint Charles 55°40-W; największa rozciągłość południkowa 7,2 tyś. km, równoleżnikowa 6,8 tyś. km; powierzchnia 24,2 min km2.

Ukształtowanie poziome. Ameryka Północna jest kontynentem silnie rozczłonkowanym, o dobrze rozwiniętej, zwłaszcza na północy linii brzegowej o długości 75,5 tyś. km. Półwyspy stanowią 8,3% powierzchni, 16,7% to wyspy. Największe półwyspy: Labrador na północnym wschodzie, Floryda na południowym wschodzie, Jukatan na południu, Półwysep Kalifornijski na południowym zachodzie, Alaska na północnym zachodzie. Główne wyspy i archipelagi to: Grenlandia (największa wyspa świata) i Archipelag Arktyczny (największa wyspa to Ziemia Baffina) na północy, Nowa Fundlandia na wschodzie, Aleuty na północnym zachodzie. Największa odległość od morza w Ameryce Północnej wynosi 1640 km.

Ukształtowanie pionowe. W Ameryce Północnej przeważają wyżyny i góry, średnia wysokość wynosi 677 m (z wyspami – 720 m); najwyższy szczyt McKinIey (6194 m), najniższy punkt w Dolinie Śmierci – 86 m p.p.m. Ponad 64% powierzchni Ameryki Północnej leży powyżej 300 m, w tym ok. 7% powyżej 2000 m.

Klimat. W Ameryce Północnej występują wszystkie strefy klimatyczne, od klimatów równikowych przez zwrotnikowe, podzwrotnikowe, umiarkowane, do strefy klimatów okołobiegunowych na krańcach północnych. Południkowy przebieg łańcuchów górskich w Ameryce Północnej sprzyja przemieszczaniu się zimnych mas powietrza polarnego na południe, jak również ciepłego powietrza niższych szer. geograficznych na północ, czego wynikiem jest duża zmienność pogody.

Regiony fizyczno-geograficzne: Płaskowyż Laurentyński (z Niziną Hudsońską), Appalachy, Niziny Wewnętrzne, Nizina Nadbrzeżna, Wielkie Równiny, Kordyliery, Wyżyna Meksykańska, Międzymorze Ameryki Środkowej, Antyle.

Ludność. Ameryka Północna ma 368 min mieszkańców (1991), tj. 7,5% ludności świata. Przyrost naturalny: USA i Kanada ok 8%o, a w państwach Ameryki Środkowej przekracza 20%o (26%o w Meksyku 1990 r.). Średnia gęstość zaludnienia wynosi 16 mieszkańców na l km2. Ponad 70% ludności mieszka w miastach, największe skupisko miast występuje na wybrzeżu- Oceanu Atlantyckiego, nad Wielkimi Jeziorami oraz nad Oceanem Spokojnym (Kalifornia). W 1990 roku były 53 miasta, które liczyły ponad l min mieszkańców. Największe z nich to Meksyk ok. 20,2 min, Los Angeles ok. 8,9 min. Nowy Jork – 8,5 min. Chicago ok. 6, l min, Filadelfia ok. 4,9 min, Detroit, Waszyngton i Toronto.

Rozwój ludności Ameryki Północnej

Rok

1920

1940

1950

1960

1970

1980

1990

Ludność w min

147

187

220

269

321

374

428

Odkrycia i podróże geograficzne. Za odkrywcę, choć przypadkowego, uznaje się Krzysztofa Kolumba, który w służbie hiszpańskiej wyprawił się na poszukiwanie zachodniej drogi morskiej do Indii. Kolumb dopłynął 12.X. 1492 r. (oficjalna data odkrycia Ameryki) do wyspy San Salvador lub Samana Cay w archipelagu Bahamów, a następnie do Kuby i Santo Domingo. W trzech następnych wyprawach odkrył inne wyspy w Antylach oraz wybrzeża Ameryki Południowej i Środkowej, jednak do końca życia był przekonany, że dotarł w pobliże Indii (stąd nazwa odkrytych ziem „Indie zachodnie”, a tubylców „Indianie”). Dopiero późniejsze odkrycia dowiodły, że jest to odrębna, czwarta część znanego wówczas świata. W 1507 r. M. Waldseemuller zaproponował nazwę Ameryka od imienia Amerigo Vespucciego, którego uważał za odkrywcę nowej części świata.

Język. Starszą warstwę językową stanowiąjezyki ludności autochtonicznej, ok. 150 rodzin języków Indian, języki paleoamerykańskie i eskimo-alneckie. Od końca XV wieku rozprzestrzeniały się języki rodziny indoeuropejskie, z których za najważniejsze obecnie należy uznać angielski (USA i Kanada oprócz francuskiego), hiszpański w większości Ameryki Łacińskiej, portugalski (Brazylia), francuski, który jest drugim oficjalnym językiem Kanady oraz języki mniejszości narodowej: polski, ukraiński, włoski i niemiecki.

Budowa geologiczna. Najstarszą częścią Ameryki Północnej jest prekambryjska platforma północnoamerykańska, zajmująca centralną i północną część kontynentu. Fundament platformy, zbudowany z prekambryjskich skał metamorficznych i magmowych (głębinowych i wylewnych) sfałdowanych w kilku orogenezach prekambryjskich i następnie zdenudowanych, odsłania się na powierzchni na tarczach kanadyjskiej i grenlandzkiej, rozdzielonych młodym rowem tektonicznym M. Baffina. Na pozostałym obszarze platformy fundament jest przykryty pokrywą platformową składającą się z osadów paleozoiczno-kenozoicznych. Od wschodu i na południowym wschodzie do platformy prekambryjskiej przyrasta łańcuch gór powstałych w orogenezach kaledońskiej i hercyńskiej, ciągnie się on wzdłuż wschodniej Grenlandii, przez Appalachy do Niziny zatokowej. Od zachodu do platform prekambryjskiej i paleozoicznej, przyrastają Kordyliery, składające się z dwóch łańcuchów powstałych w orogenezie alpejskiej. Główne bogactwa naturalne: rudy żelaza, uranu, cynku i ołowiu, manganu, wolframu, rtęci, srebra, niklu, miedzi, tytanu, kobaltu, złoto, platyna, węgiel kamienny, magnezyty, sole potasowe, siarka, boksyty, azbest.

Największe wyspy

Powierzchnia w km2

Najwyższe szczyty

Wysokość m n.p.m.

Grenlandia

2175600

Mount Mc Kiniey — USA, Alaska

6194

Ziemia Baffina

507414

Mount Logan — Kanada

6050

Wyspa Wiktorii

217274

Yolcan Citlaltepetl (P. de Orizaba) —

Meksyk 5699

Wyspa Ellesmere’a

196221

Mount St. Elias — USA, Kanada

5489

Kuba

110922

Mount Foraker — USA

5303

Nowa Foundlandia

108852

htacihuatl — Meksyk

5286

Haiti

77218

Mount Lucania — Kanada

5227

Wyspa Banksa

70023

Mount Blackboum — USA

5036

Devon Island

55243

Mount Bona — USA

5029

Wyspa Axela Heiberga

43175

Mount Sanford— USA

4940

Wyspa Melville’a

42146 Mount Wood — Kanada

4842

Najdłuższe rzeki

Długość km

Missisipi Missouri

6212

Mackenzie Athabaska

4240

Jukon

3185

Rzeka sw. Wawrzyńca

3058

Rio Grandę (Rio Bravo del Norte)

3023

Nelson Saskatchewan

2575

Arkansas

2334

Colorado

2334

Ohio Allegheny

2102

Columbia

1954

Saskatchewan

1940

Jeziora

Pow

Górne — Kanada, USA

Huron Kanada, USA

Michigan USA

Wielkie Jezioro Niedźwiedzie Kanada

Wielkie Jezioro Niewolnicze Kanada

Erie Kanada, USA

Winnipeg Kanada

Ontario Kanada

Nikaragua Nikaragua

Athabaska Kanada

Reniferowe Kanada

82388 59596 58016 31792 28438 25745 24514 19529 8430

5646

6651


Czynne wulkany Wysokość m n.p.m. Ostatni wybuch — rok

Volcan Popocatepetl

Meksyk

5452

1932

Mount Wrangell —

USA, Alaska

4268

1907

Yolcan Acatenango

Gwatemala

3976

1972

Nevado de Colima –

Meksyk

3835

1975

Volcan Fuego — Gwatemala

3835

1975

Zalodzenie

Powierzchnia km2

Ameryka Północna

2049000

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.