Kaszuby, miasta, stolica, drogi

Kaszuby, miasta, stolica, drogi

MIASTA I OSIEDLA

Oprócz Gdańska i Sopotu miast historycznie i tradycyjnie związanych z Kaszubami, ale położonych poza regionem, największym miastem jest Gdynia. Rozwinęło się ono z rolniczorybackiej wsi, która po zwolnieniu w 1920 roku przekształciła się w nadmorskie uzdrowisko. Jej dynamiczny rozwój nastąpił dwa lata później, po podjęciu przez sejm uchwały o budowie portu morskiego. Prawa miejskie otrzymała Gdynia w 1926 roku, a już w roku 1933 port jej należał do liczących się na Bałtyku. W 1938 roku przeładowano w nim 9 milionów ton towarów, a liczba mieszkańców osiągnęła 130 tysięcy, przy czym około 85% stanowili przybysze z innych regionów kraju. Obecnie Gdynia liczy 250,6 tysięcy mieszkańców (1993 r.), jest ważnym portem handlowym i rybackim, ośrodkiem przemysłu stoczniowego i w ogóle gospodarki morskiej. Gdynia wchodzi w skład konurbacji zwanej popularnie Trójmiastem.

Pozostałe miasta Ziemi Kaszubskiej można pod względem liczby mieszkańców określić mianem średnich i małych, a z punktu widzenia uzyskania praw miejskich starych i nowych. Do miast średniej wielkości należą: Wejherowo, Rumia, Lębork, Chojnice i Kościerzyna, a do miast małych: Puck, Władysławowo, Reda, Kartuzy, Bytów, Człuchów, Miastko i Czersk. Najmniejszymi miastami regionu są: Łeba, Hel, Jastarnia, Żukowo, Brusy i Czarna Woda. Do miast najstarszych, które już w średniowieczu uzyskały prawa miejskie, należą: Lębork, Chojnice, Bytów, Człuchów, Puck, Hel i Kościerzyna. Pozostałe uzyskały prawa miejskie znacznie później lub stosunkowo niedawno, choć wiele z nich ma bogatą przeszłość historyczną, np. Kartuzy czy Żukowo. To ostatnie stało się miastem dopiero w 1990 roku. Najmłodszym miastem jest Czarna Woda, która prawa miejskie uzyskała w 1993 roku.

Kilka miast regionu pretenduje do miana stolicy Kaszub. W części środkowej konkurują pod tym względem Kartuzy i Kościerzyna, na północy Wejherowo i Puck, zaś na południu pretensje do rangi stolicy Kaszub zgłaszają Chojnice. Są to oczywiście lokalne ambicje mieszkańców tych miast, co uznać można za zjawisko pozytywne, przejawiające się często
w zdrowej konkurencji w różnych dziedzinach, a zwłaszcza w eksponowaniu wartości folklorystycznych czy turystycznych, ale też i w różnych dziedzinach życia gospodarczego. Najstarsze tradycje w tym względzie mają Kartuzy i one to najczęściej uważają się za kaszubską stolicę. Wynika to z położenia tego miasta w centralnej części Pojezierza Kaszubskiego, gdzie ukształtowanie terenu jest najbardziej urozmaicone. To właśnie piękno tutejszego krajobrazu przyczyniło się do spopularyzowania miasta i okolic, które nazwano pretensjonalnie „Szwajcarią Kaszubską”. Nazwa ta miała w okresie turystyki i ma ona zapewne jeszcze obecnie jako „zagraniczna” przyciągnąć turystów na Pojezierze Kaszubskie. Nazwa to jednak obca i sztuczna, nadana temu obszarowi przez Niemców w czasie znienawidzonego przez Kaszubów zaboru pruskiego. Pojezierze jest natomiast terminem rdzennie polskim i ładnie brzmiącym.

Nie powtarzajmy więc obcych pomysłów i nie używajmy tego niepolskiego i mało geograficznego terminu „Szwajcaria Kaszubska”, popularyzujmy nazwę Pojezierze Kaszubskie. Jeśli zaś chodzi o bliższe określenie obszaru o najbardziej malowniczym krajobrazie w obrębie Pojezierza Kaszubskiego, to możemy też mówić o Pojezierzu Kartuskim.

W KASZUBSKIEJ STOLICY

Kartuzy zasłużyły sobie w pełni na miano stolicy regionu. Jest to bowiem miasto ładne, czyste i zadbane. Rozbudowało się ono nad dwoma jeziorami: Klasztornym i Karczemnym, wśród otaczających lasów. Kartuzy mają dziś ponad 16 tysięcy mieszkańców, stanowią siedzibę władz miasta i gminy, a dzięki swemu położeniu stały się punktem wyjściowym dla wycieczek na Pojezierze Kaszubskie.

Jest to miasto młode, bo prawa miejskie otrzymało dopiero w 1923 roku, choć funkcje miejskie spełniało znacznie wcześniej. Powstanie Kartuz, historia, rozwój i sama nazwa sięgają odległych czasów i wiążą się ściśle z zakonem kartuzów, których klasztor powstał tu w XIV wieku. DO dzisiaj obok resztek zabudowań klasztornych zachował się godny obejrzenia gotycki kościół o bogato wyposażonym barokowym wnętrzu, pokryty dachem w kształcie trumny, refektarz, fragment krużganków i jeden erem. Na szczególną uwagę we wnętrzu kościoła zasługują bogato rzeźbione stalle o dużej wartości artystycznej, cenne obrazy mistrzów gdańskich oraz zawieszone po obu stronach prezbiterium XVIIwieczne kurdybany wytłaczane i malowane obicia ze skóry. Poklasztorny kościół jest od 1992 roku kolegiatą. Wzdłuż zachodnich brzegów Jeziora Klasztornego rozciąga się bukowy Las Świętopełka. Nieco dalej znajduje się porośnięte mieszanym lasem Wzgórze Wolności urocze miejsce spacerów. W okolicy zabudowań poklasztornych rósł do niedawna sędziwy jesion liczący 500 lat. Rośnie natomiast lipa, której wiek ocenia się na przeszło 250 lat.

Obiektem, który trzeba w Kartuzach koniecznie zwiedzić, jest Muzeum Kaszubskie. Wśród zgromadzonych tu przedmiotów wyróżnia się prawdziwe bogactwo sprzętów domowych, narzędzi rolniczych i rybackich oraz liczne dzieła sztuki ludowej, jak ceramika, hafty plecionki, malowidła na szkle, zabytkowe rzeźby, wyroby z rogu i bursztynu, a także przedmioty obrzędowe ludu kaszubskiego. Cenny ten zbiór zgromadził Franciszek Treder, założyciel i pierwszy kierownik tej placówki, znany miłośnik regionu. Objaśnień udziela tu od wielu lat Franciszek Brzeziński, doskonały gawędziarz grający na „diabelskich skrzypcach”
i śpiewający z ludowych nut kaszubskich. W sezonie letnim muzeum organizuje dodatkową ekspozycję w dawnym refektarzu kartuzów.

Dobre połączenia komunikacyjne, postęp w kierunku uprzemysłowienia i rzemiosło są podstawą rozwoju dzisiejszych Kartuz. Linie kolejowe i autobusowe łączą Kartuzy
z Gdańskiem, Gdynią, Lęborkiem, Kościerzyną i Wejherowem. Z większych zakładów przemysłowych na uwagę zasługuje Fabryka Pomocy Naukowych i drobne zakłady przemysłu metalowego. Ponadto wiele osób zatrudniają średniej wielkości zakłady przemysłu rolno
spożywczego, budowlanego i drzewnego. Ostatnio powstało wiele firm handlowoprodukcyjnych i warsztatów rzemieślniczych. Mimo stosunkowo dużej liczby zakładów przemysłowych Kartuzy należą do najsłabiej uprzemysłowionych miast w województwie gdańskim, a wielu mieszkańców Kartuz znajduje pracę w wielkich zakładach przemysłowych Gdańska i Gdyni.

Wśród licznych warsztatów rzemieślniczych przeważają stolarnie. W Kartuzach mieści się też szereg biur i placówek usługowych dla rozległego regionu. Zbudowano tu nowocześnie wyposażony szpital, szkołę, dom rzemiosła i wiele budynków mieszkalnych. Nowe osiedle imienia Józefa Wybickiego liczy 5 tysięcy mieszkańców. Znacznie rozwinęło się tu szkolnictwo.

W życiu kulturalnym Kartuz poważną rolę odgrywa Centrum Kultury Kaszubskiej, regionalny zespół pieśni i tańca „Kaszuby” oraz organizowane z dużym powodzeniem Jarmarki Kaszubskie i letnie koncerty organowe w poklasztornym kościele zakonu kartuzów.

WZDŁUŻ „DROGI KASZUBSKIEJ”

Drogi na Kaszubach są na ogół dobre. Żadna z nich jednak nie dorównuje „Drodze Kaszubskiej”, która jest nie tylko dobra, ale jest również wspaniale wytyczona w terenie. Prowadzi ona z Wieżycy przez Kolano, Ostrzyce, Brodnicę Dolną, Ręboszewo i Zawory do Chmielna. Wije się wzdłuż brzegów jezior położonych w głębokiej rynnie polodowcowej
i przecina miejsca najbardziej malownicze. Warto tą drogą pojechać. Warto też zapamiętać, że przepiękny ten szlak turystyczny ukończono dopiero w 1967 roku i że stanowi on zaledwie część szeroko zarysowanego planu zagospodarowania turystycznego. A więc dróg takich będzie więcej i będą jeszcze wzdłuż nich hotele i restauracje. Łatwo już obecnie zauważyć, jak ożywiły się położone wzdłuż „Drogi kaszubskiej” wsie. To nie są już zapadłe, ciche wsie kaszubskie, lecz ruchliwe miejscowości letniskowe, z pięknie położonymi parkingami.

Najokazalsze i najbardziej znane jest Chmielno duża wieś letniskowa położona nad jeziorami: Kłodnem, Białym i Rekowem. Stara wieś, której początki sięgają wczesnego średniowiecza. Z okresu tego pochodzą ślady wspomnianego już grodziska. Pod koniec XIII wieku Chmielno było kasztelanią, a w nadjeziornym grodzie mieszkała ponoć księżna Damroka córka Świętopełka.

Chmielno i jego okolice są od wielu lat najbardziej atrakcyjnym miejscem wycieczek
i wypoczynku. Przyczyną tego jest malowniczy krajobraz i piękna ceramika kaszubska. Od dziewięciu pokoleń rodzina Neclów prowadzi tu własny zakład ceramiki ludowej. Powstają
w nim, z polodowcowego iłu, kształtne wazony, dzbany i talerze ozdobione w piękne wzory. Znajduje się tu od niedawna Muzeum Ceramiki Kaszubskiej.

Po ostatniej wojnie zainteresowanie Chmielnem znacznie wzrosło. Zbudowano tu okazały gmach szkolny, wiele nowych domów mieszkalnych, wcale nie wiejskich, a wzdłuż brzegów jeziora ośrodki wypoczynkowe i całe kolonie barwnych domków campingowych. We wsi jest kościół z kaszubskim wystrojem wnętrza, nowoczesny Gminny Ośrodek Kultury, przy którym działa Zespół Pieśni i Tańca „Chmielanie”, stylowa restauracja, schronisko szkolne
i kilka sklepów.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.